(Σάββατο 25 Απριλίου 18:20)

Πολιτικός Επιστήμων, Ιστορικός Ερευνητής

Εκπαίδευση και προσφυγική αποκατάσταση: Το Πρώτο Δημοτικό Σχολείο Παλαιάς Φώκαιας ως θεμέλιο της νέας πατρίδας. Η ίδρυση, η λειτουργία και η συμβολή του ΣΑΑΚ μέσα από αρχειακές πηγές

Η παρούσα εισήγηση εξετάζει τις συνθήκες και τις διαδικασίες ανέγερσης και λειτουργίας του πρώτου Δημοτικού Σχολείου του Προσφυγικού Οικισμού Π. Φώκαιας, λίγα μόλις χρόνια μετά την εγκατάσταση των Φωκιανών προσφύγων στην γη της Αττικής στην Ανάβυσσο.

Μέσα από την αξιοποίηση πρωτογενών αρχειακών πηγών και ειδικότερα των πρακτικών και των οικονομικών καταστάσεων αρχικά της «Προσφυγικής Ομάδας Π. Φώκαιας» και στη συνέχεια του Συνεταιρισμού Αποκατάστασης Ακτημόνων Καλλιεργητών (ΣΑΑΚ) Π. Φώκαιας, εξετάζονται οι πρωτοβουλίες, οι μηχανισμοί οργάνωσης και οι μορφές συλλογικής δράσης που κατέστησαν δυνατή την ανέγερση και λειτουργία του σχολείου.

Η εργασία αναδεικνύει ότι το σχολείο υπήρξε πρωτίστως το αποτέλεσμα των προσπαθειών της προσφυγικής κοινότητας, η οποία, σε συνθήκες εξαιρετικά δύσκολες και με περιορισμένη την κρατική μέριμνα, ανέλαβε τόσο την εξεύρεση πόρων όσο και την υλοποίηση του έργου. 

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη συμβολή των Φωκιανών της διασποράς στις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής, των οποίων η οικονομική ενίσχυση υπήρξε καθοριστική για την αποπεράτωση του σχολικού κτιρίου, ενώ ο ΣΑΑΚ λειτούργησε ως βασικός οργανωτικός και χρηματοδοτικός φορέας, αναλαμβάνοντας τη διαχείριση των πόρων, την κάλυψη δαπανών ανέγερσης και, σε κρίσιμες περιόδους, τη μισθοδοσία της δασκάλας και τη διαρκή συντήρηση του σχολείου.

Το σχολείο προσεγγίζεται όχι μόνο ως εκπαιδευτική δομή, αλλά και ως χώρος κοινωνικοποίησης των παιδιών και των οικογενειών τους. Είναι το σημείο όπου η προσφυγική εμπειρία και η πολιτιστική και εκπαιδευτική κληρονομιά που μετέφεραν οι Φωκιανοί από τη Μικρά Ασία, συναντούσε τις νέες συνθήκες της ελληνικής κοινωνίας του Μεσοπολέμου.

Η περίπτωση της Παλαιάς Φώκαιας αναδεικνύει τη δυναμική της προσφυγικής κοινότητας ως ενεργού υποκειμένου, ικανού να οργανώσει, να χρηματοδοτήσει και να στηρίξει θεσμούς κομβικής σημασίας, συμβάλλοντας ουσιαστικά στη διαδικασία της κοινωνικής και πολιτισμικής της ανασυγκρότησης και ενσωμάτωσης στην ελληνική κοινωνία.